Ôn Đởm Thang là bài thuốc cổ phương nổi tiếng, có xuất xứ từ thiên “Thiên Kim Phương” của danh y Tôn Tư Mạo, được đánh giá là phép trị kinh điển cho các bệnh lý liên quan đến đàm nhiệt, tâm thần bất ổn, đởm khí rối loạn. Đến nay, bài thuốc vẫn được ứng dụng rộng rãi trong thực hành lâm sàng hiện đại.
🌿 1. Thành phần bài thuốc
- Bán hạ: 8 – 12g
- Trần bì: 8 – 12g
- Cam thảo: 4g
- Phục linh: 12g
- Trúc nhự: 8 – 12g
- Chỉ thực: 8 – 12g
- Sinh khương: 3 lát
- Đại táo: 2 quả
Cách dùng: Sắc nước uống, chia 2–3 lần trong ngày.
🧠 2. Công dụng và chủ trị
Công dụng:
- Lý khí hóa đàm
- Hòa vị – lợi đởm
- Thanh nhiệt – an thần – chỉ nôn
Chủ trị:
- Đởm uất – đàm nhiễu, đởm vị bất hòa
- Triệu chứng: sợ hãi quá mức, tâm phiền, mất ngủ, miệng đắng, nôn đàm dãi, kém ăn, rêu lưỡi trắng nhờn, mạch huyền hoạt sác.
Bài thuốc đặc biệt phù hợp với người suy nhược thần kinh, trằn trọc, tâm khí bất an, dễ hoảng sợ, mộng nhiều, hoặc trẻ em tăng động, co giật nhẹ, mất ngủ, lo âu.
🔬 3. Phân tích phương thuốc
Ôn Đởm Thang được phát triển từ nền tảng Nhị Trần Thang (Trần bì + Bán hạ + Phục linh + Cam thảo), gia thêm các vị để xử lý chứng đởm uất đàm nhiễu:
- Chỉ thực + Bán hạ: hóa đàm, giáng khí, trừ bĩ mãn.
- Trúc nhự + Trần bì: thanh nhiệt, lý khí, trừ nôn.
- Phục linh + Cam thảo + Đại táo: kiện tỳ, an thần, điều hòa tạng phủ.
- Tính ôn của Trần bì – Bán hạ phối tính mát của Trúc nhự – Chỉ thực: tạo ra tác dụng hòa hoãn – trung dung, hóa đàm mà không táo, thanh nhiệt mà không hàn.
Tổng hòa: Vừa thanh nhiệt, hóa đàm, vừa điều khí, an thần, rất phù hợp với người tỳ vị yếu, khí uất sinh đàm lâu ngày.
⚕️ 4. Ứng dụng lâm sàng hiện đại
Bài thuốc được ứng dụng điều trị trong nhiều bệnh lý liên quan đến rối loạn thần kinh – đàm nhiệt nội kết – can đởm khí uất, như:
- Mất ngủ, rối loạn lo âu, trầm cảm nhẹ
- Suy nhược thần kinh, tim hồi hộp, phiền uất
- Đau tức ngực, váng đầu, mộng nhiều, dễ hoảng sợ
- Động kinh, trẻ tăng động, rối loạn hành vi
- Hội chứng tiền mãn kinh
- Polyp túi mật, đờm ứ ở đởm – vị – trung tiêu
🔄 5. Gia giảm và biến pháp linh hoạt
- Mất ngủ: Dùng nguyên phương hoặc gia Sài hồ, Hoàng cầm (Sài Cầm Ôn Đởm Thang) – hiệu quả cao, không cần biện chứng phức tạp.
- Phiền uất, dễ hoảng: gia Long cốt, Mẫu lệ, Hương phụ, Phật thủ.
- Rụng tóc thành mảng: gia Đào nhân, Hồng hoa, Xuyên khung, sau đó chuyển sang Tứ Vật Thang để bổ huyết.
- Động kinh – tăng động ở trẻ: gia Câu đằng, Linh dương giác, Cúc hoa, sao Chi tử.
- Polyp túi mật: gia Ô mai, Hạ khô thảo.
- Tiền mãn kinh: bỏ Sài hồ, gia Thanh hao, Nữ trinh tử, Hạn liên thảo để tư âm, điều kinh.
📖 6. Lý luận và kinh nghiệm cổ phương
La Đông Dật: “Đởm là phủ thanh tĩnh, thích an định, ghét uất phiền. Nếu đờm nhiệt uất kết, đởm không thanh, sinh ra tâm phiền – run sợ – nôn nghẹn.”
Thượng Hải phương tễ học: “Tên là Ôn Đởm nhưng thực chất là thanh đởm – điều vị – hóa đàm.”
Y học cổ truyền Nhật Bản: Dùng lâu dài giúp trừ đờm ẩm, cải thiện tuần hoàn thần kinh, làm sáng thần, an tâm.
✅ Tổng kết
Ôn Đởm Thang là một trong những bài thuốc có giá trị cao trong điều trị các chứng thần kinh – tâm thần – đàm ứ khí trệ – đởm vị bất hòa. Không chỉ dừng lại ở hóa đàm, an thần, bài thuốc còn có khả năng điều hòa tạng phủ, lý khí kiện tỳ, thanh can đởm – phù hợp với nhịp sống hiện đại, stress kéo dài, suy nhược mạn tính.